المسعودي ( مترجم : م . ابو القاسم پاينده )
339
التنبيه والإشراف ( فارسي )
قسطنطنيه بزرگترين شهر روم بشمار بود . و ما شرح اين جنگها و زد و خوردها را در كتاب « اخبار الزمان و من اباده الحدثان من الامم الماضيه و الاجيال الخاليه و الممالك الداثره » آوردهايم . معتصم وزارت به فضل بن مروان داد كه پيش از خلافت كاتب وى بود . پس از آن احمد بن عمار بن شاذى بصرى وزارت او داشت . بقولى احمد از خواص او بود و نامهها را به دو عرضه ميداشت و وزير نبود . محمد بن عبد الملك زيات را نيز وزارت داد . نقش انگشترش « الحمد للّه الذى ليس كمثله شىء و هو خالق كل شىء » بود . قاضيانش جعفر بن عيسى حسنى از فرزندان حسن بن ابى الحسن بصرى و شعيب ابن سهل و محمد بن سماعه بودند و احمد بن ابى دؤاد ايادى قاضى القضاة بود . وى در فقه بمذهب بصريان يعنى طريقهء حسن بصرى و عبيد الله حسن عنبرى و عثمان بتى و اصم و غيره بود و پسرش ابو الوليد جانشين او شد . حاجبان معتصم ، محمد بن حماد بن دنقش و بغاى بزرگ بودند . وى اول خليفهء عباسى بود كه از وقت بناى مدينة السلام بوسيلهء منصور از آنجا بجاى ديگر اقامت گرفت . علت چنان بود كه وقتى غلامان ترك و عجم او بسيار شدند مردم بغداد از او بيزار و از مجاورتش در آزار بودند ، زيرا از رفتار و خشونت غلامان محنت بسيار ميديدند و بسا ميشد عامه بيكى از آنها كه در حال اسبدوانى مزاحم آنها شده بود حمله ميبردند و خونش را ميريختند . او نيز در صدد برآمد غلامان را از آنجا دور كند و از دار السلام كناره گيرد . بدين جهت در آخر سال دويست و بيستم بناحيهء قاطول رفت و در قصرى كه رشيد آنجا داشته بود اقامت گرفت و مصمم شد كه در آنجا شهرى بنا كند بعد تغيير رأى داد ، پس از آن همچنان در آن نواحى برفت و آمد بود تا محل سامرا را برگزيد كه در ولايت طيرهان بود .